Rào cản từ những con số thực tế tại các tập đoàn lớn
Nghiên cứu được công bố mới đây của Viện Doanh nghiệp AI (AIDE) đã phơi bày một thực trạng đáng lo ngại sau khi sàng lọc hơn 161.000 tin tuyển dụng đăng trên LinkedIn của 500 công ty đại chúng lớn nhất nước Mỹ thuộc nhóm S&P 500. Trong số 8.140 vị trí liên quan trực tiếp đến AI như phân tích dữ liệu hay kỹ sư học máy, có đến 71% cơ hội dành riêng cho các vị trí cấp cao. Tỷ lệ này giảm mạnh xuống còn 16% cho cấp trung và chỉ để lại vỏn vẹn 13% cho những nhân sự cấp thấp.
Theo đánh giá từ hãng tin CNN, phát hiện này nhấn mạnh thách thức khắc nghiệt mà người trẻ phải đối mặt khi muốn gia nhập lĩnh vực AI đang tăng trưởng nóng. Việc các doanh nghiệp lớn đang lao vào cuộc cạnh tranh gay gắt để giành giật cùng một nhóm nhân tài giàu kinh nghiệm đã vô tình đặt ra dấu hỏi lớn về tương lai phát triển của thế hệ kế cận.
Giám đốc điều hành Viện AIDE, ông Paul Cheek phân tích rằng dữ liệu cho thấy thị trường lao động đang thu hẹp lại. Cơ hội việc làm liên quan đến AI là hoàn toàn có thật, nhưng phần lớn chỉ mở cửa cho những người đã ở vị trí cao. Ông giải thích thêm rằng các công ty lớn khao khát nhân tài lão luyện để định hướng doanh nghiệp vượt qua cơn sốt AI đầy biến động, dù chiến lược này chứa đựng rủi ro dài hạn. Nếu tài năng trẻ buộc phải đầu quân cho các startup AI đang lên vì bị ông lớn khước từ, chính các tập đoàn lớn sẽ chịu bất lợi về nguồn lực trong tương lai.
Khách tham quan đi qua nơi trưng bày loạt giải pháp phần cứng về AI tại Triển lãm Computex 2024 ở Đài Loan. Ảnh: Khương Nha
Xu hướng giảm tuyển dụng người trẻ không chỉ đóng khung trong lĩnh vực AI mà đang lan rộng sang nhiều ngành nghề khác. Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) 2026 diễn ra ở Davos, Thụy Sĩ, Giám đốc điều hành Google DeepMind Demis Hassabis và CEO Anthropic Dario Amodei đã cùng đưa ra những dự báo đồng điệu về câu chuyện này.
Ông Demis Hassabis nhận định rằng công nghệ đang bắt đầu tác động trực tiếp đến các vị trí cấp thấp, bằng chứng là tốc độ tuyển dụng những vị trí này đang chậm lại rõ rệt. Đồng tình với quan điểm đó, ông Dario Amodei cho biết dấu hiệu thắt chặt nhân sự sơ cấp đã xuất hiện ngay trong lĩnh vực phần mềm và lập trình của Anthropic. Lãnh đạo Anthropic dự đoán đến một thời điểm nào đó, công ty sẽ cần ít nhân sự sơ cấp và trung cấp hơn, và họ đang chủ động tìm kiếm giải pháp nội bộ để xử lý vấn đề này một cách hợp lý.
Nghịch lý kinh nghiệm và nguy cơ tụt hậu của người trẻ
Số liệu thống kê mới nhất từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên mới tốt nghiệp đã chạm mức 5,6%, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ thất nghiệp chung của thị trường là 4,2%. Khoảng cách này đã nới rộng liên tục trong vài năm trở lại đây, trái ngược hoàn toàn với giai đoạn bùng nổ việc làm ngay trước và sau đại dịch Covid-19.
Bên cạnh đó, một nghiên cứu từ Đại học Stanford cũng chỉ ra đà tuyển dụng người trẻ bắt đầu trì trệ từ cuối năm 2022, trùng thời điểm OpenAI ra mắt ChatGPT. Tính từ cột mốc đó đến tháng 9/2025, tại các ngành nghề chịu tác động mạnh nhất từ AI, số lượng lao động trẻ có việc làm đã sụt giảm 6%, trong khi nhóm lao động lớn tuổi lại ghi nhận mức tăng từ 6% đến 9%.
Chia sẻ trên nền tảng Medium, một người dùng tên Hiro bày tỏ góc nhìn thực tế rằng những công việc đơn giản, mang tính lặp đi lặp lại trước đây vốn là “đất diễn” để tân binh học việc thì hiện tại đã bị AI thay thế. Các công ty giờ đây chỉ cần nhân sự cấp cao thực hiện vai trò giám sát kết quả đầu ra của máy móc. Thực trạng này tạo ra một vòng lặp luẩn quẩn là người lao động cần kinh nghiệm để được nhận vào làm, nhưng con đường truyền thống để tích lũy kinh nghiệm đó lại đang bị xóa sổ.
Dù nhiều lao động trẻ nỗ lực tìm kiếm cơ hội nâng cao kỹ năng thông qua các khóa đào tạo ngoài, giải pháp này vẫn bộc lộ những hạn chế lớn về mặt thời gian. Hiro cho biết bản thân từng chi tới 4.000 USD cho một khóa học chuyên sâu, nhưng những kiến thức mới đó chỉ duy trì được hiệu quả trong khoảng 8 tháng trước khi trở nên lỗi thời do sự ra đời của các mô hình AI tiên tiến hơn.
Dưới góc nhìn vĩ mô, nhà kinh tế trưởng Nela Richardson tại công ty dịch vụ nhân sự ADP nhận định AI không đơn thuần là xóa bỏ hay sinh ra việc làm, mà công nghệ này đang định hình lại toàn bộ nhiệm vụ và trách nhiệm của từng vị trí. Hiện tại, ADP đang bắt tay với Phòng thí nghiệm Kinh tế Kỹ thuật số Stanford để bóc tách trách nhiệm và gán giá trị kinh tế cho từng phần việc cụ thể. Kết quả nghiên cứu khi được công bố rộng rãi sẽ giúp doanh nghiệp điều chuyển nhân viên sang những vị trí mang lại giá trị cao hơn, đồng thời định hướng cho người tìm việc lộ trình học tập và đào tạo phù hợp với thời cuộc.
Sinh viên dự lễ tốt nghiệp tại Đại học Columbia, thành phố New York, ngày 21/5/2025. Ảnh: AP
Tiếng nói lạc quan từ nhà điều hành công nghệ
Trái ngược với những góc nhìn có phần ảm đạm kể trên, Tổng giám đốc Amazon Web Services (AWS) Matt Garman lại cho rằng những dự đoán về một “tận thế việc làm” do AI gây ra đang bị thổi phồng quá mức. Phát biểu trong một chương trình podcast hôm 23/6, ông Garman nhận định AI có thể làm thay đổi tính chất của một nửa số công việc văn phòng hiện tại chứ không tiêu diệt chúng.
Ông dẫn chứng sự xuất hiện của phần mềm Microsoft Excel trước đây chỉ làm thay đổi cách thức vận hành công việc chứ không hề loại bỏ nghề kế toán, tài chính. Do đó, thay vì nhìn vào một bức tranh tĩnh và lo sợ một công việc sẽ biến mất kéo theo làn sóng thất nghiệp, thị trường cần hiểu rằng những vị trí công việc hoàn toàn mới sẽ được sinh ra.
Lãnh đạo AWS cũng đặc biệt nhấn mạnh giá trị không thể thay thế của lực lượng lao động trẻ mới vào nghề. Ông đánh giá đây là một trong những nhóm nhân sự tiềm năng nhất của doanh nghiệp nhờ chi phí tuyển dụng tối ưu, khả năng hấp thụ văn hóa công ty nhanh chóng và luôn tràn đầy khao khát học hỏi các công cụ công nghệ mới.
Đây cũng chính là lý do cốt lõi khiến Amazon vẫn tự tin triển khai kế hoạch tuyển dụng hơn 11.000 thực tập sinh cùng kỹ sư phát triển phần mềm sơ cấp trên phạm vi toàn cầu. Ông Garman khẳng định nhân viên trẻ luôn mang đến nguồn năng lượng, sự hào hứng và những góc nhìn hoàn toàn mới mẻ, nếu một doanh nghiệp chỉ đóng khung với những con người đã làm việc suốt 15 năm, họ sẽ tự đánh mất đi sự nhiệt huyết và những ý tưởng mang tính đột phá.
Hạ An
